ประเพณีลอยโขมด เป(็นกิจกรรมอย่างหนึ่งที่มีการกล่าวถึงในอดีต โดยกล่าวว่าคล้ายกับการลอยกระทงในภาคกลาง คือมีการจัดเครื่องสักการะและเครื่องอุปโภคบริโภคใส่ในเครื่องสะเพา หรือเรือที่สร้างขึ้น แล้วปล่อยให้ล่องลอยไปตามกระแสน้ำในวันยี่เป็ง คือวันเพ็ญเดือน ๑๒ เห็นว่าน่าจะเกิดจากความเชื่อแต่ครั้งโบราณ ตามตำนานกล่าวว่า เมื่อราวจุลศักราช ๓๐๙ หรือ พ.ศ. ๑๔๙๐ เกิดอหิวาตกโรคที่อาณาจักรหริภุญชัย ซึ่งมีผู้คนล้มตายเป็นอันมาก พวกที่ไม่ตายก็ชวนกันอพยพไปอยู่ที่เมืองสะเทิมหรือสุธัมมวดีและต่อไปยังเมืองหงสาวดี เป็นเวลาถึง ๖ ปี แล้วจึงได้อพยพกลับคืน เมื่อถึงวันครบรอบที่ได้อพยพไปนั้น จึงได้จัดธูปเทียนสักการะพร้อมทั้งเครื่องอุปโภคบริโภคใส่สะเพาคือสำเภาหรือกระทงล่องตามแม่น้ำเพื่อระลึกถึงญาติที่มีอยู่ในเมืองหงสาวดี กากรกระทำดังกล่าวนี้บางท่านเรียกว่า " ล่องสะเปา " ต่อมาได้ถือว่าเป็นการขอขมาลาโทษต่อพระแม่คงคาอันมีพระคุณต่อบรรดาสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย และยังถือว่าเป็นการลอยทุกข์ โศก โรค ภัย เสนียดจัญไรต่าง ๆ เพื่อความสุขความเจริญแก่ตนเองและครอบครัวสืบต่อไป ต่อมามีการกระทำเป็นกระทงเล็ก ๆ อย่างภาคกลางของใครของมัน ใส่ดอกไม้ธูปเทียน และบางคนก็ตัดเล็บและเส้นผมใส่ลงไปเป็นการลอยเคราะห์อีกด้วย