รดน้ำดำหัว |
ปาเจราจริยาโหนติ คุณนุตรานุสาสกา..ปัญญาวุฒฑิกเรเตต ทินโนวาเทนมามิหัง..
ข้าขอกราบบูชาพระคุณครูที่สอนสั่ง อีกทั้งพ่อครูอุดม รุ่งเรืองศรี
.. พ่อครูสนั่น ธรรมธิ .. พ่อครูเกริก อรรครชิโนเรศ ข้าขออนุญาตนำวิชาความรู้ของท่าน
ถ่ายทอดสู่ชาวล้านนาเพื่ออนุรักษ์ และสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมให้คงอยู่คู่ล้านนา
สาธุ...
ประเพณีดำหัวปี๋ใหม่เมือง
การดำหัว ในความหมายทั่วไปของชาวล้านนาไทยนั้น
หมายถึง " การสระผม " แต่ในพิธีกรรม โดยเฉพาะในเทศกาลของสงกรานต์ของทุก
ๆ ปี หมายถึง การชำระสะสางสิ่งอันเป็นอัปมงคลในชีวิตให้วิปลาศปราศไป
ด้วยการใช้น้ำส้มป่อยเป็นเครื่องชำระ
พิธีกรรมในการดำหัวในเทศกาลสงกรานต์ล้านนา มี 3 กรณี คือ
กรณีแรก ดำหัวตนเอง
คือทำพิธีเสกน้ำส้มป่อยด้วยคาถาที่เป็นศิริมงคล เช่น "
สัพพะทุกขา สัพพะภยา สัพพะโรคา วินาสันตุ " แล้วใช้น้ำส้มป่อยลูบศีรษะ
กรณีที่สอง ดำหัวผู้น้อย
เช่น ภรรยา บุตร หลาน อันเป็นพิธีกรรมต่อเนื่องจากกรณีแรก
คือ ใช้น้ำส้มป่อยลูบศีรษะภรรยา บุตร หลาน หลังจากดำหัวตนเอง
หรือการที่ตนเองรับน้ำส้มป่อย ( ในกรณีที่สาม ) มาลูบที่ศีรษะตนเองแล้วสลัดใส่ศีรษะ
หรือลูบศีรษะผู้ที่มาดำหัวตนเอง
กรณีที่สาม ดำหัวผู้ใหญ่
เช่นบิดามารดา ครูอาจารย์ พระเถระผู้ทรงคุณวุฒิ เป็นต้น
กรณีนี้อาจไปดำหัวด้วยตนเอง บางครั้งอาจพาญาติพี่น้องไปเป็นกลุ่ม
หรือไปเป็นคณะ โดยเฉพาะผู้ใหญ่ที่เป็นที่เคารพนับถือของชุมชน
การดำหัวในกรณีที่สามนี้ ถือเป็นประเพณีที่สำคัญยิ่ง ถือได้ว่าเป็นประเพณีที่สามารถจรรโลงความสันติสุขให้กับสังคมได้เป็นอย่างดี
การดำหัวผู้ใหญ่ด้วยตนเอง อาจจะไม่มีพิธีรีตองมากนัก แต่การดำหัวผู้ใหญ่ที่ต้องไปเป็นหมู่คณะ
ย่อมมีกิจกรรมที่ซับซ้อนมากขึ้น ดังจะกล่าวต่อไป
การดำหัวผู้ใหญ่ที่ไปเป็นหมู่คณะ
เมื่อทุกคนไปรวมกลุ่มกันตามที่นัดหมายแล้ว จึงเคลื่อนขบวนมีการแห่แหนด้วยฆ้อง
กลอง เป็นที่ครึกครื้น บางแห่งมีการแสดงร่วมขบวนด้วย เช่น
การฟ้อนเจิง ฟ้อนดาบ ตีกลองสะบัดชัย ดนตรีประเภทสะล้อ ซึง
ฯลฯ ระหว่างทางมีการรดน้ำกันอย่างสนุกสนาน เครื่องที่นำไปดำหัวที่ถือได้ก็ช่วยกันถือไป
เช่น สะลุงน้ำส้มป่อย ด้นดอก ต้นเทียน พานข้าวตอกดอกไม้เครื่องที่หนักก็จะใส่แคร่ที่ภาษาล้านนาเรียกว่า
" จองอ้อย " หามกันไป
เครื่องดำหัว สิ่งของต่าง ๆ ที่เอาไปดำหัวนอกจากจะมีน้ำส้มป่อย
พานข้าวตอกดอกไม้แล้ว ยังมีเครื่องอุปโภคบริโภคไปเป็นเครื่องสักการะ
เครื่องอุปโภคที่นิยมกันส่วนใหญ่จะเป็นผ้า เช่น ผ้าขะม้า
เสื้อ ผ้าถุง ผ้าเช็ดหน้า เป็นต้น ส่วนเครื่องบริโภคมักจะเป็นพืชผลทางการเกษตร
เช่น ฟัก แฟง แตงโม กระเทียม หัวหอม มะเขือ สิ่งของประเภทผลไม้ตามฤดูกาล
เช่น มะปราง มะม่วง มะพร้าว เป็นต้น เครื่องดำหัวต่าง ๆ
ดังกล่าวนิยมใส่รวมกันใน " จองอ้อย " เครื่องดำหัวบางประเภทอาจมีประโยชน์ใช้สอยน้อย
หรือบางประเภทอาจไม่ได้ใช้เลย เพราะหมดสมัย แต่ก็ยังนิยมนำไปดำหัวกันอยู่เพราะถือเป้นเครื่องสักการะที่นิยมมาแต่โบราณกาล
เช่น
- ต้นดอก คือพุ่มดอกไม้ที่ประกอบด้วยดอกไม้นานาชนิด
- ต้นเทียน คือพุ่มเทียน
- ต้นผึ้ง คือพุ่มขี้ผึ้ง
- หมากสุ่ม คือพุ่มหมากแห้งที่ประดับด้วยหมากแห้งผ่าซีก
- หมากเบ็ง คือพุ่มหมากดิบที่ประดับด้วยหมากดิบเป็นลูก
ๆ
พิธีกรรมในการดำหัว เมื่อแห่เครื่องสักการะไปถึงแล้ว
ทุกคนนั่งลงแสดงอาการนอบน้อมโดยสงบและเริ่มพิธีกรรมตามขั้นตอน
ดังนี้
- ให้ผู้ถือพานข้าวตอกดอกไม้ สลุงน้ำส้มป่อย
และเครื่องสักการะอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ผ้า อย่างละ 1
คน แล้วนั่งคุกเข่าเฉพาะหน้าผู้ใหญ่ที่จะดำหัวท่าน
- หัวหน้าในกลุ่มประณมมือกล่าวคำขอขมา
และคำขอพร ( ตัวอย่าง.. " ในโอกาสที่ปี๋เก่าได้ล่วงพ้นไปแล้ว
ปี๋ใหม่แก้วก็มารอดเถิง ผู้ข้าตังหลายก็มาร่ำเปิงเถิงยังอดีตป๋าเวณีอันดีงามมาแต่ก่อน
บ่ห่อนละเสียสังศรัทะา จึ่งพากั๋นน้อมนำมายังข้าวตอกดอกไม้ไทยวัตถุบริวารทานและน้ำส้มป่อย
เพื่อจักมาขอสูมาคารวะ หากได้ล่วงล้ำด้วยก๋าย วาจ๋า ใจ๋
ด้วยเจตนาหรือบ่เจตนาก็ดี ขอท่านจุ่งมีเมตต๋าลดโทษ และขอท่านจุ่งโปรดปั๋นศีลพรชัยหื้อเป็นมังคละแก่ผู้ข้าตังหลายแด่เต๊อะ...
" )
- ประเคนทานข้าวตอกดอกไม้ สลุงน้ำส้มป่อย
และเครื่องสักการะ
- ผู้ใหญ่รับแล้วใช้มือจุ่ทมน้ำส้มป่อยลูบศีรษะ
อาจมีการสลัดน้ำส้มป่อยใส่ผู้ที่มาดำหัวด้วยความเมตตา
- ผู้ใหญ่ให้โอวาทและกล่าวขอบคุณ
- รับพรจบแล้วกล่าวคำว่า " สาธุ
" พร้อมกัน
- ตามอัธยาศัย
ประเพณีการดำหัวเป็นประเพณีที่ดีงาม บรรยากาศชุ่มชื่นด้วยการรดน้ำซึ่งกันและกัน
และผู้น้อยมีความกตัญญูต่อผู้ใหญ่ ผู้ใหญ่ให้อภัยแก่ผู้น้อย
ก่อให้เกิดความร่วมมือในอันที่จะสร้างสรรค์สิ่งที่ดีงามให้กับสังคมต่อไป........คัดจากการเรียบเรียงของพ่อครูสนั่น
ธรรมธิ
|
|
|
|
เว็บน่าสนใจ |
|
|
 |
|
ข่าว-บันเทิง |
|
|
| |
|
